idols in afghanistan

[ het middenoosten als idool ]

IDOLS is het essentiële televisieprogramma van deze tijd. Na het "post" tijdperk van de jaren 90, waarin we voorbij industrie, ideologie en modernisme reikten, zijn we zo onthecht geraakt van het idee van de samenleving dat nieuwe behoefte aan grote, leidende verhalen zich opdringt. Het nieuwe millennium heeft weer behoefte aan idolen. Liefst eenduidige idolen, want jaren van pastiche en alles verzengende subjectiviteit hebben hun sporen nagelaten: de idolen moeten in één oogopslag te bevatten zijn, mogen vooral geen ambiguïteit toelaten en moeten weliswaar groter dan wijzelf zijn, maar tegelijk toch ook van het next door type, zoals HART VAN NEDERLAND de toon voor alle andere tv journaals zette door internationaal en lokaal nieuws zonder onderscheid te mengen. De idolen moeten iconen zijn, vergrendeld in herkenbaarheid, traditie en ritueel, maar losgeweekt uit de dagelijkse banaliteit daarvan.

IDOLS weerspiegelt dat ideaal op glorieuze wijze: het programma creëert idolen vanuit het niets, althans: vanuit de massa, vanuit diezelfde, in principe talentloze silent majority in monstrueuze poldersteden waar wij allen deel van uitmaken. Ook wij hadden daar kunnen staan. De idolen die IDOLS uit deze aardse klei boetseert, bestaan alleen in het universum van de schepper: zij kunnen en mogen alleen bestaan in de massamedia en populaire cultuur waar IDOLS zelf het product van is. Zodra je de tv uitzet, zijn de idolen verdwenen.

Fastforward - stel je voor: IDOLS in Irak. Wie zouden zich opgeven, welke liedjes zouden de op erkenning beluste pubers zingen en in welke taal? Zouden er volledig gesluierde meisjes meedoen? Zouden er terroristen meedoen, in een poging op een andere dan de gebruikelijke wijze een podium voor hun maatschappijkritiek te bevechten? En zouden zij dan « Oops, I did it again » zingen of « The Times They Are A Changing »?

Het antwoord ligt iets verderop: bij AFGHAN STAR, de Afghaanse versie van IDOLS. Er blijken vooral jongens mee te doen, maar ook een paar meisjes, met en zonder sluier. Er worden Afghaanse liedjes gezongen, maar toch ook veel Amerikaanse tienerpop. AFGHAN STAR is populair onder de jongeren in Afghanistan, terwijl de ouderen het programma veroordelen als normenvervaging, losbandigheid en westers imperialisme. Een genuanceerde, niet zo verrassende situatie dus. Geen groeten uit de rimboe van exotische bosjesmannen, maar eenzelvige jongeren die onder het excuus van hun talent de schijnwerpers van de zichtbaarheidsillusie opzoeken. Ik word gezien, dus ik besta - iedere cultuur heeft recht op zijn IDOLS.

Freeze frame - we kennen de situatie, maar de vraag blijft hoe de iconensymboliek achter IDOLS zich ontwikkelt in die eindeloze diversiteit die schuilgaat achter de verzamelterm Midden-Oosten. De Taliban vernietigden Boeddha beelden, de terroristen vernietigden een van de symbolische oerbeelden van het kapitalisme, de Irakezen geselden de neergehaalde standbeelden van Saddam Hoessein met schoenen en slippers, in Iran worden martelaren tot idool op posters en muurschilderingen - de kracht van het beeldsymbool of beeldicoon is evident. Maar welke iconen staan er aan de andere kant; aan de kant die de westerse media niet bereikt, omdat zij in beweging is, evolueert, op straat, op internet, in tienerkamers wordt geformuleerd?

« Als je geen identiteit hebt, ga je op zoek naar een beeld » zei Jean-Luc Godard ooit, daarmee verwijzend naar de opkomst van de vernieuwende na-oorlogse Europese cinema. Een land in puin of een cultuur in verwarring gaat op zoek naar (nieuwe) beelden. Identiteit in de eeuw van visuele representatie wordt niet gevormd door andere versies van dezelfde, al bekende beelden, zoals in internationaal opererende nieuwszenders, die lokale identiteit inruilen voor hun universalistische claim. De belangrijkste vraag in komende jaren zal dan ook zijn of het Midden-Oosten erin slaagt een beeldcultuur te ontwikkelen waarmee het zich ontworstelt aan zichzelf. Worden het nieuwe versies van de oude standbeelden, wordt het verder inspelen op de beeldvorming en de symbolen van het westen, of ontstaan er lokale idolen en iconen die zich voegen in, maar niet laven aan, de mondiale beeldcultuur?

Zodra je de tv aanzet, zie je het beeld van « het Midden-Oosten ». En zodra je de tv uitzet, is het Midden-Oosten weer verdwenen. Het Midden-Oosten bestaat alleen bij de gratie van haar schepper, of dat nu CNN is of Al Jazeera. Maar iedere cultuur heeft recht op haar IDOLS, iedere cultuur heeft recht op haar beeld.

voor meer over AFGHAN STAR, zie:Reality TV, Afghan Style (ABC News) | Afghan Star on Tolo TV, A new star to shine in Afghanistan (AfghanMania) | Afghans look for the musical idol (US News) | Kabul's must-see TV heats up culture war in Afghanistan (CSMonitor) | Goodbye Taleban, welcome Afghan Star in Afghanistan (Kuwait Times)